ORP ORZEŁ
Fiasko próby uwolnienia okrętu z internowania  - II wojna światowa
Polski okręt podwodny ORP ORZEŁ.
The Polish submarine ORP ORZEŁ.
Majowy numer miesięcznika 'MORZE' z roku 1981 zamieścił niepodpisany artykuł o próbie uwolnienia okrętu podwodnego ORP
ORZEŁ
z internowania w Tallinie. Artykuł był oparty na relacji Stanisława Pohoreckiego, drukowanej w 'NASZYCH SYGNAŁACH',
czasopiśmie
Stowarzyszenia Marynarki Wojennej w Wielkiej Brytanii. Przytaczam go tutaj bez skrótów:

Któregoś dnia, prawdopodobnie 16 września, wczesnym rankiem w Dowództwie Floty no Helu dowiedziano się z nasłuchu
radiowego o internowaniu  przez  Estończyków
ORP ORZEŁ, rozbrojeniu go i pozbawieniu najważniejszego sprzętu
nawigacyjnego. W godzinę później kontradmirał Józef Unrug posłał szybką motorówkę do Babiego Dołu na Kępie Oksywskiej,
po oficera do specjalnych zleceń dowódcy floty — komandora porucznika Stanisława Hryniewieckiego.
W parę godzin później komandor Hryniewiecki zoprzysiqgł swego adiutanta, którym był por. mor. S. Pohorecki i w tajemnicy
zapoznał go z rozkazem admirała Unruga. polecającym zorganizowanie wyprawy dla uwolnienia
ORŁA. Sposób miał być dowolny:
perswazja, przekupstwo, podstęp lub siła — zoleżnie od okoliczności.
— Proszę wybrać kilku oficerów ochotników — zlecił komandor S. Pohoreckiemu.   Komendant portu przekazał nam jeden z
zarekwirowanych kutrów rybackich. Jest nim
ALBATROS braci Krügerów. Właścicieli zabierzemy z sobą, powiemy im, że
wychodzimy aby pilotować flotę angielską, która się zbliża do Gdyni. Wychodzimy dziś o zmroku. Uprzednio proszę załadować
na kuter trzy skrzynie, które przywiozłem z Helu i postawić przy nich jakiegoś pewnego starszego marynarza łub podoficera
z bronią. Proszę się spieszyć!
Podczas sporego deszczu w Babim Dole, o godzinie 19,30
ALBATROS podniósł kotwicę, wyruszając na wyprawę w nieznane.
Jego załoga składała się z komandora Hryniewieckiego, kapitana mor. Wiktora Łomidze, poruczników mar. — Stanisława
Uniechowskiego, Jerzego Koziołkowskiego oraz Stanisława Pohoreckiego, starszego marynarza Wiśniewskiego oraz dwóch
braci Krügerów. Trzy skrzynie były na pokładzie, ale S. Pohorecki nie zdradza ich zawartości; prawdopodobnie zawierały
ładunki wybuchowe, broń ręczną, granaty etc. Przed drogą należało postarać się o akumulator na kuter, por. Pohorecki
wymontował swój, z
Polskiego Fiata.
Zaraz po wyruszeniu wyłonił się kłopot. Na kutrze nie było tablicy rozdzielczej i paliły się wszystkie światła równocześnie.
Potrzebne zaś były tylko dwa — przy kompasie i w pomieszczeniu pod pokładem. Pozostałe należało natychmiast wygasić.
Wyjęcie żarówek ze świateł na pokładzie nie było skomplikowane. światło topowe zlikwidował uderzeniem młotka Jerzy
Koziołkowski, po wspięciu się na maszt.
ALBATROS miał dużo szczęścia. Przeszedł niezauważenie dwie blokady niemieckie dookoła Helu: ścigaczy i torpedowców, po
czym położył się na kurs północny, żeby odejść od wybrzeży.
Następnego poranka — wynikałoby, że było to 17 września — zmieniono kurs na wschodni. Bracia Krügerowie natychmiast to
zauważyli.
— Panowie, Anglicy do nas z estu nie idą! — zwrócili się do oficerów z wątpliwościami. Po paru minutach stanął silnik. Rzekomo
się popsuł. Komandor „uruchomił go" nadzwyczaj szybko. Wezwał Krügerów na pokład i zagroził im
Mauzerem:
— Jeśli za 10 minut motor nie zaskoczy, rozwalę wam łby i wyrzucę za burtę z niezłym bolastem!
Silnik został uruchomiony,
ALBATROS wyruszył w dalszą drogę. Dzień przeszedł spokojnie. Spotkano jedynie z daleka
niemiecki statek pasażerski. Zapadł zmierzch. W połowie nocy usłyszano szum fali załamującej się na przyboju. Byli blisko
brzegu, ręczna sonda pokazała głębokość 5 metrów. Komandor zwołał naradę, zastanawiano się — co robić?
Sytuacja nawigacyjna nie było pewna. Kompasowi nie można było wierzyć, bo na kutrze nie zrobiono kompensacji. Latarnia
lipawska nie ukazało się, choć — wg obliczeń — powinna. Zastanawiano się, czy nie stanąć na kotwicy i nie przeczekać do rana,
aby w dzień się określić. Zachodziła jednak obawa, że są gdzieś pod Królewcem i rano może się okazać, iż obok stojq
niemieckie okręty. Zdecydowano się iść dalej, kursami północno-wschodnimi.
Po paru godzinach odkryła się lipawska latarnia morska. Okazało się, że była zaciemniona w sektorze przybrzeżnym. Świtało. l
wtedy wybiegł w podnieceniu na pokład porucznik Uniechowski, który prowadził nasłuch   radiowy:   przed chwilą Królewiec
podał, że
ORZEŁ uciekł z Tallina o własnych siłach!
Postanowili wejść do Lipawy zosięgnąć języka w neutrolnym kraju, jakim była Łotwa. Łotysze byli gościnni. Zaprosili
przybyszów na wystowny obiad w miejscowym  kasynie  oficerskim. Pod jego koniec, przy czarnej kawie, koniaku i cygarach,
Polacy zauważyli patrol przesuwajqcy się pod oknami z bagnetami nałożonymi na karabiny. Po chwili najstarszy z oficerów
łotewskich, uczestniczących w obiedze, oświadczył — nie bez żalu i sympatii — że polscy oficerowie przestają być ich gośćmi i
będą oddani armii, celem internowania.
Kuter z zawortością został skonfiskowany. Braci Krügerów odesłano do Gdyni. W ślad za nimi wyjechał później, na włosnq
prośbę, starszy marynarz Wiśniewski. Pięciu oficerów (
„pięciu z Albatrosa" - jak wspomina S. Pohorecki, nawiązując do znanej
piosenki) poddano internowaniu.
Po krótkim czasie ilość internowanych wynosiła już kilkuset oficerów - piechoty, lotników, z jednostki wywiadu. Dalszy ciąg
interesujących wspomnień S. Pohoreckiego dotyczy pobytu na Łotwie, nawiązania kontaktu z wywiadem angielskim, kolejnych
prób ucieczki. W grudniu dopiero udało się niedoszłym oswobodzicielom
ORŁA wydostać szwedzkim samolotem do
Sztokholmu. Stamtąd koleją do Oslo, skąd statkiem pasażerskim
MIRA dotarli do Wielkiej Brytanii w pierwszych dniach
1940 roku.
Co jeszczy by tu dodać. Może to, że wszyscy spełnili jak mogli najlepiej swój oficerski obowiązek. Komandor Hryniewiecki był
dowódcą dywizjonu polskich niszczycieli, po czym zginqł w 1943 r. na  
ORKANIE jako jego dowódca. Porucznik Pohorecki byt
jedynym oficerem. który się z
ORKANA uratował. Natomiast porucznik Koziołkowski zdobywał sławę na okręcie podwodnym
SOKÓŁ, którym w 1943 r. dowodził.
W wiele lat po wojnie Stanisław Pohorecki poczuł się zwolniony z tajemnicy, której dotrzymanie przyobiecał komandorowi
Hryniewieckiemu. Dzięki temu możemy dzieje
ORP ORZEŁ uzupełnić o jeden drobny, ale przecież bardzo charakterystyczny
dla nas Polaków przyczynek.

---------------------------------------------------------Inne informacje o ORP ORZEŁ: TUTAJ.
________________________________________________________________  

-
FACTA   NAUTICA -
dr Piotr Mierzejewski, hr. Calmont
Obejrzyj kolekcję starych pocztówek, z których większość ma ponad 100 lat !!!
-   MARYNARKA WOJENNA     -     STATKI     -     OKRĘTY     -     WRAKI    -    MARYNARKA HANDLOWA     -   
Okręty podwodne