U-Boot U-41 topi brytyjski trawler CRESSWELL. Polak wśród rozbitków

- MARYNARKA HANDLOWA - STATKI - OKRĘTY - WRAKI - MARYNARKA WOJENNA -

WOJNA PODWODNA

- -

ROK 1939

U-Boot U-41 topi trawler CRESSWELL z Polakiem na pokładzie

PIOTR MIERZEJEWSKI

U-Boot U41. The German submarine U41. Niemiecki okr�t podwodny.

Niemiecki okręt podwodny U-41 (typ IXA) poszedł na dno Atlantyku z całą załogą zaledwie kilka tygodni
po opisanych tu wydarzeniach. Zatopił go bombami głębinowymi brytyjski niszczyciel HMS ANTELOPE.
Stało się to 5 lutego 1940 roku. Zdjęcie jednostki pochodzi z czasów przedwojennych.
.
.

10 listopada 1939 roku brytyjski trawler CRESSWELL wyszedł z Fleetwood (miasto i port nad Morzem
Irlandzkim) na połów ryb u północno-zachodnich wybrzeży Szkocji. Była to jednostka o stalowym kadłubie,
należąca do przedsiębiorstwa rybackiego Boston Deep Sea Fishing and Ice Co., z siedzibą we Fleetwood.
Zbudowano ją w 1917 r. dla Royal Navy jako uzbrojony trawler typu Castle Class Admiralty w stoczni
Smith´s Dock Co.Ltd. w South Bank (North Yorkshire), pod numerem budowy 713. Wprowadzono go do
służby pod nazwą HMS WILLIAM BEATTY.

Dzień 10 listopada 1939 roku przypadał w piątek. Żona jednego z rybaków, Williama Fawseta, uważała ten
dzień za pechowy i przeczuwając coś złego, daremnie usiłowała wytłumaczyć szyprowi, że CRESSWELL
powinien udać się na łowiska dzień później. Ten tylko burknął, aby go nie denerwowała. Nikt jej ostrzeżeń
nie brał poważnie. Przypomniano sobie o nich dopiero poniewczasie, gdy 13 listopada odebrano we Fleetwood
krótki radiogram od trawlera PHYLLISIA. Szyper tej jednostki komunikował, że ma pokładzie sześciu
rozbitków z trawlera CRESSWELL. Wśród nich znajdował się mąż przepowiadaczki nieszczęścia.

Szczegóły wydarzenia poznano dopiero we wtorek po południu 14 listopada. Jeden z uratowanych rybaków
załogi CRESSWELL, 16-letni chłopiec okrętowy Frederick Lee, powiedział prasie, że katastofa spadła na nich
jak grom z jasnego nieba. Trawler rankiem w niedzielę 12 listopada znajdował się 18 Mm na północny zachód
od Wysp Flannana (Hebrydy Zewnętrzne), gdy nagle rozpętało się piekło - raz za razem wokół trawlera
pojawiały się fontanny wody, którym towarzyszyły głośne wybuchy. CRESSWELL znalazł się pod ostrzałem
artyleryjskim, lecz w pierwszych chwilach nie udawało się dostrzec napastnika. Okazał się nim okręt
podwodny, którego szara sylwetka zlewała się z barwą listopadowego morza.

Załoga trawlera w panice przystąpiła do chaotycznej ewakuacji. Sytuacja stawała się coraz bardziej nerwowa,
gdyż wraży okręt uzyskał parę bezpośrednich trafień, a podmuch jednej z ekspozji porwał za burtę jedyną
szalupę. Bosman George Andrews nie czekając na innych, wyskoczył za burtę w kamizelce ratunkowej.
Większość załogi uczepiła się zrzuconej na wodę tratwy, dwóch ludzi (chief Phillip Killey i marynarz
pokładowy Frederick Kirkby) usiłowało się trzymać wywróconej do góry dnem szalupy. Tymczasem, gdy
rozbitkowie walczyli o życie, U-Boot znikł równie niespodziewanie, jak uprzednio pojawił się.

Uczepieni tratwy jeszcze przez prawie godzinę utrzymywali kontakt wzrokowy z pozostałą trójką towarzyszy
niedoli. Szybko słabli z powodu bardzo niskiej temperatury wody. Dwóch z nich nie było w stanie trzymać się
dłużej tratwy i unosić głów ponad powierzchnię morza. Mimo prób pomocy ze strony silniejszych, poszli pod
wodę. Cały czas widać było w oddali unoszący sie na falach opuszczony CRESSWELL.

Nieoczekiwanie, gdzieś po dwóch godzinach od ostrzelania trawlera, przy rozbitkach wynurzył się sprawca ich
nieszczęścia - U-Boot U-41. Niemieccy marynarzy wciągnęli na pokład ledwie żywych rybaków, dali im suchą
odzież, gorący posiłek i nie pożałowali nawet sznapsa. Dla jednego z wyłowionych pomoc przyszła jednak za
późno - nie udało się go utrzymać przy życiu. Pozostała szóstka rybaków odbyła na pokładzie U-Boota prawie
7-godzinny rejs, w czasie którego emocji nie zabrakło!

Zdjęcia sześciu z trzynastu członków ostatniej załogi trawlera CRESSWELL, publikowane w brytyjskiej prasie.
1. George Bull, szyper. 2. William Fauset. 3. Fred Kirby, marynarz pokładowy - zaginął. 4. Frederick Lee, chłopiec okretowy, 16 lat.
5. George Andres, bosman - zaginął.6. Leonard Stacey.

Zdaniem strony www.uboat.net o godzinie 09.55 przebywający
na U-41 rozbitkowie z CRESSWELL mieli być świadkami
zatopienia torpedą przez U-Boot neutralnego statku, jakim był
norweski tankowiec m/s ARNE KJØDE (11 019 BRT). Nic takiego
nie wynika z późniejszych zeznań rozbitków, szeroko
komentowanych na łamach prasy brytyjskiej. Uratowani chętnie
opisywali, jak dobrze traktowali ich niemieccy marynarze, lecz
ani słowem nie wspominali, jakoby widzieli zatopienie
neutralnego statku. Biorąc na zdrowy rozum, gdyby byli
świadkami tego wydarzenia, to Brytyjczycy bez chwili wahania
wykorzystaliby je dla celów propagandowych. A tak nie było!
Spokojnie relacjonowali w doniesieniach prasowych zatonięcie
"norwega" i przebieg akcji ratowniczej.

Prawdopodobnie rozbitkowie w momencie storpedowania ARNE
KJØDE siedzieli odizolowani w jakimś pomieszczeniu U-Boota,
nie mając nawet pojęcia, że ich "gospodarze" zanotowali kolejny
sukces na swoim koncie.

Kapitänleutnant Gustav-Adolf Mugler.
Dowódca U-Boota U-41.

Gustav-Adolf Mugler, dowódca U-Boota U-41, wyjaśnił rozbitkom, że zostawił ich przy tonącym trawlerze,
ponieważ próbował znależć jakiś neutralny statek, który mógłby ich zabrać. Wrócił, gdyż to mu się nie udało
i nie zostało mu nic innego, jak wziąć ich pokład swojej jednostki. Nim U-Boot odpłynął z rybakami, kilkoma
celnymi strzałami z działa pokładowego posłał na dno opuszczony trawler. Spotkać się można z opinią, że nie
ryzykował zbliżenia sie do niego, gdyż obawiał się, że CRESSWELL mógł być statkiem-pułapką (Q-ship). Po
niemal siedmiu godzinach krążenia po morzu, udało mu się natkąć na trawler PHYLLISIA i przekazać mu
rozbitków. Mugler żegnająć rozbitków, powiedział znamienne słowa do szypra George'a Bulla,które obiegły
cały świat:

"Powiedz pan panu Churchillowi, że marynarze niemieckich łodzi podwodnych nie są mordercami."

O DRAMACIE ROZBITKÓW Z TRAWLERA CRESSWELL W OKUPOWANEJ POLSCE

Wydarzenia jakie rozegrały się pomiędzy brytyjskim trawlerem CRESSWELL a U-Bootem U-41 już po kilku
dniach znane były w okupowanej przez Niemców Warszawie. Stało się to za sprawą informacji zamieszczonej
w niemieckim polskojęzycznym dzienniku "Nowy Kurier Warszawski". Tekst ten, opublikowany na pierwszej
stronie numeru 33 (piątek 17 listopada 1939 r.) przytaczam w całości poniżej:

Załoga zatopionego statku opowiada
Londyn, 16 listopada

Statek rybacki CROSSWELL [Błąd! Powinno być CRESSWELL] z Fleetwood został zatopiony. 6 ludzi załogi
zdołało się uratować, podczas gdy o losie reszty, również w liczbie 6, dotąd nic nie wiadomo.

Uratowanych członków załogi wzięła na pokład łódź podwodna, która przekazała ich po 7 godzinach statkowi
rybackiemu PHYLISIA [Błąd! Powinnio być PHYLLISIA]. Statek ten wysadził załogę na ląd w porcie
Fleetwood.

Kiedy kapitan statki rybackiego opuszczał łódź, powiedział doń komendant niemiecki - Powiedz pan panu
Churchillowi, że marynarze niemieckich łodzi podwodnych nie są mordercami.

Inny członek załogi opowiada: - Załoga łodzi zatroszczyła sie o naszą wygodę. Dano nam ubranie, ciepłą
strawę i wódki. Z pokładu łodzi podwodnej obserwowaliśmy, jak CROSSWELL pogrążył się w falach.

Opis tych wydarzeń w niczym nie odbiega od relacji drukowanych w prasie brytyjskiej. Niemcy ten niewiele
znaczący epizod wojny morskiej zdecydowali się nagłośnić ze względów propagandowych. Po wojnie, w
procesie Karla Dönitza, był on także przytaczany przez przez jego obronę, jako jeden z dowodów na
humanitarny stosunek dowódców U-Bootów do załóg zatapianych statków.

O CZYM "NOWY KURIER WARSZAWSKI" NIE NAPISAŁ?

Było jednak coś, dla nas Polaków istotnego, o czym autor artykułu w "Nowym Kurierze Warszawskim" nie
napisał. Jestem raczej pewny, że sam o tym nie wiedział. W skład załogi trawlera CRESSWELL wchodził
Polak! Mało tego, Polak ów znalazł się wśród uratowanych przez Niemców rozbitków i miał okazję rozgrzać się
zaserwowanym mu przez nich sznapsem.

Przejrzałem kilkadziesiąt doniesień prasy brytyjskiej
z listopada 1939 roku, poświęconych zatonięciu
CRESSWELL. Jedynie trzy z nich wzmiankowały
obecność Polaka na pokładzie trawlera, a tylko
jedno, zamieszczone w "The Lancashire Daily Post",
dało więcej konkretów. Jak się okazuje, rodak nasz
do wybuchu wojny pływał na jednym z polskich
kutrów łowiących na Morzu Północnym. Gdy jego
jednostka schroniła się we Fleetwood, zszedł z jej
pokładu i poprzez miejscową agencję znalazł
zatrudnienie właśnie na CRESSWELL - jako
marynarz pokładowy (ang. deck-hand).

Jego nazwisko, wyraźnie zdeformowane, gazety
przedstawiały jako Gustave Stanjiewien i Gestau
Stankiewien. Zapewne jednak chodziło o Czesława
Stankiewicza.

Warto dodać, że schronienie we Fleetwood między
31 sierpnia a 1 września 1939 znalazło sześć
polskich trawlerów Towarzystwa Dalekomorskich
Połowów "Pomorze": ADAM, BARBARA, CEZARY,
DOROTA, EUGENIUSZ i FRANCISZKA.

U-Boot U-41 w bazie. Fotografia sprzed lata 1939 r.

Za Atlantykiem zatopienie trawlera CRESSWELL odnotował tylko jednym zdaniem "The New York Times"
w numerze z 15 listopada 1939 r.: "The British trawler CRESSWELL, 275 tons, was torpedoed by a
submarine".

Informację o storpedowaniu (!) trawlera powtarza strona internetowa ubootarchiv.de (dostęp 26.09.2019),
co jest w całkowitej sprzeczności z zeznaniami ocalałych członków załogi CRESSWELL.

Pamiątkowa fotografia części załogi U-41.
Źródło: Album ze zdjęciami jednego z członków zalogi U-41, wystawiony na aukcję internetową.

BIBLIOGRAFIA SELEKTYWNA

CRESSWELL M129. [http://www.llangibby.eclipse.co.uk/milfordtrawlers/accidents&incidents/cresswell.htm, dostęp 20.09.2019].
Crimes committed by Germans at Sea. 1939. - Evening Express, Saturday, December 9, 1939.
Fleetwood Trawler sunk. Six Men Lost. 1939 - Grimsby Evening Telegraph, Tuesday, November 14, 1939.
FV Cresswell (M129) [+1939] [https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?12920, dostęp 20.09.2019].
Hitler Copies Kaiser, Orders "TerrorWar". 1939 The People, Sunday, December 10, 1939.
Fleetwood Ship Lost. Little Mother Carries on Home. 1939. - The Lancashire Daily Post, Tuesday, November 14, 1939.
Merchant Ships Sunk in War. 1939 - The New York Times, Wednesday, November 15, 1939.
Shelled by U-Boat. Trawler Sunk off the Scottish Coast. 1939. - The Birmingham Mail, Tuesday, November 14, 1939.
Six missing from Trawler. 1939. - Derby Daily Telegraph, Tuesday, 14 November 1939.
"Tell Mr. Churchill" U.Boat Commander: "We are not Heartless Murderers." 1939. - The Midland Daily Telegraph, Tuesday, November 14, 1939.
Trawler Shelled and Sunk. Survivors on board of U-Boat. 1939. - The Times, Wednesday, November 15, 1939.
Trawler shelled by U-Boat: 7 Saved. 1939. - Manchester Evening News, Tuesday, November 14, 1939.
Trawler lost: Six Men missing. 1939 - The Star, Tuesday, November 14.
U-Boat shells British Trawler; Six missing. 1939. - Evening Despatch, 14 November, 1939.