|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||| - MORZE | MARYNARKA HANDLOWA | STATKI | OKRĘTY WOJENNE | WRAKI | MARYNARKA WOJENNA | ŻEGLUGA - |||
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
NIEMCY: II Rzesza
|
|
|
|
|
|
|
|
|
U 8 na fotografii z pocztówki wydanej przed I wojną światową.
-
|
| |
|
|
|
|
--------4 marca 1915 roku, ledwie minęło południe, a z pokładu patrolującego kanał La Manche brytyjskiego
kontrtorpedowca HMS VIKING dostrzeżono peryskop okrętu podwodnego. Działo się to w rejonie około 5 mil morskich
na wschodnio-północny wschód od North-East Varne Buoy i raczej nikt nie miał wątpliwości, że należał on do U-Boota.
Godzinę później dryfter ROBURN zaobserwował na powierzchni morza podejrzanie szybko poruszającą się ku
wschodowi boję sieci przeciw okrętom podwodnym. Doniesienia te zaalarmowały znajdujące się w pobliżu jednostki 6.
flotylli kontrtorpedowców. Jako pierwszy do działań ofensywnych przystąpił HMS VIKING, detonując tzw. minę
holowaną (ang. explosive sweep, niem. gechleppten Sprengladung, ros. trał-mina) w rejonie, gdzie ostatnio widziano
peryskop. W ciągu kolejnej godziny peryskop pojawił się raz jeszcze, a po ponownym dojrzeniu go do akcji włączył się
kolejny kontrtorpedowiec, HMS MAORI. Gdy tylko zdetonował swoją minę holowaną, prawie natychmiast morze
wyrzuciło na powierzchnię okręt podwodny, skierowany rufą ku górze, nieomal pionowo. Oba niszczyciele otworzyły w
jego kierunku chaotyczny ogień artyleryjski. Uzyskały wprawdzie tylko dwa trafienia, lecz i to w zupełności wystarczyło,
aby niemiecka załoga poddała swoją jednostkę. Szalupy opuszczone z niszczycieli zdjęły z pokładu U-Boota wszystkich
dwudziestu dziewięciu ludzi (w tym czterech oficerów) - szczęśliwym trafem, ani jeden z nich nie odniósł jakichkolwiek
obrażeń. Po dziesięciu minutach od chwili wynurzenia się, U-Boot zatonął. Okazał się nim U-8, którego dowódcą był
Kapitänleutnant Alfred Stoß. Przyszło mu razem z całą załogą pozostać do końca wojny w jenieckim obozie. Już w
trakcie pierwszych przesłuchań wyszło na jaw, że Brytyjczykom udało się zatopić U-Boota, który jeszcze tydzień
wcześniej uważany był za rewelację roku 1915 i rekordzistę wśród okrętów podwodnych (nie tylko niemieckich!) pod
względem zatopionego tonażu.
---------Aby wyjaśnić dlaczego w pewnym momencie roku 1915 U 8 stał się prawdziwą rewelacją, trzeba jednak nieco
się cofnąć w czasie . . .
|
|
|
Pocztówka wydana we Francji w 1915 roku, upamiętniająca zatopienie U 8, przedstawia akcję ratowniczą prowadzoną
przez łodzie z brytyjskich kontrtorpedowców.
-
|
| |
-------U 8 należał do grupy najstarszych U-Bootów biorących udział w działaniach bojowych podczas I wojny światowej.
Były to okręty podwodne typu 'U 5' serii I, wyposażone jeszcze w silniki niskoprężne, zbudowane w stoczni Germania
w Kilonii, a wprowadzone do służby w latach 1910-1911. Jednostki starsze (U 1 , U 2, U 3 i U 4) w chwili wybuchu
wojny nadawały się jedynie do celów szkoleniowych.
-------W momencie rozpoczęcia działań wojennych U 8 wchodził w skład 1. flotylli okrętów podwodnych, zaś dowódcą
jego był Kapitänleutnant Alfred Stoß (ur. 1885). Okręt znalazł się w zespole U-Bootów, który jako pierwszy w czasie
wojny dokonał wypadu rozpoznawczego na Morze Północne. Ten pierwszy wojenny patrol, przeprowadzony w dniach od 6
do 11 sierpnia, minął raczej bez znaczących wydarzeń. Jedynym kontaktem z nieprzyjacielem stało się dostrzeżenie
brytyjskiego torpedowca w dniu 9 sierpnia.
--------Latem i jesienią 1914 U 8 stacjonował u ujścia rzeki Ems, w rejonie wyspy Borkum. Wchodził wtedy w skład
zespołu U-Bootów przeznaczonych do patrolowania Morza Północnego na zachód od tej wyspy.
-------11 października 1914 skierowano go na wody Cieśniny Kaletańskiej, gdzie miał czatować na brytyjskie statki
transportujące wojsko z Kanady. Wydarzeniem tego patrolu okazał się tylko niecelny atak torpedowy na brytyjski
monitor.
-------W kolejny patrol U 8 wyszedł 17 listopada 1914 z Helgolandu, w grupie liczącej pięć U-Bootów. Okręt dotarł już
samotnie w rejon Szetlandów. Również i ten patrol nie przyniósł sukcesu kapitanowi Stoßowi, podobnie jak i cały rok
1914. Następny rok wojny, 1915, miał przynieść jemu i załodze U 8 upragnione, wręcz spektakularne sukcesy, ale i
całkowitą klęskę.
-
|
--------13 lutego 1915 roku U 8 opuścił bazę marynarki na wyspie Helgoland i skierował się w kierunku kanału La
Manche. Silny sztorm na Morzu Północnym sprawił, że musiał przerwać patrol i w Zeebrugge oczekiwać na zmianę
pogody. To co działo się później, opisywano wprawdzie wielokrotnie, lecz do dziś niektóre wydarzenia są nadal
niejasne, i nie tak klarowne, jak przedstawiają to np. uboat.net lub M. Perepeczko (2000).
---------Niepewna jest data wyjścia okrętu z Zeebrugge. 20 lutego U 8 dostał rozkaz kontynuowania przerwanego
patrolu, z wyraźnym zakazem atakowania amerykańskich i włoskich jednostek. W przedzień, 19 lutego, na wodach
Dover Strait, w okolicach Folkestone, nieznany okręt podwodny storpedował tankowiec s.s. BELRIDGE, płynący pod
banderą neutralnej Norwegii z neutralnych Stanów Zjednoczych AP do portu w Rotterdamie, w również neutralnej
Holandii. Uszkodzony wybuchem torpedy parowiec nie zatonął i zdołał osiąść na mieliźnie w rejonie Walmer; później
doholowano go i rozładowano w Thames Haven. Niemcy przyznali się do storpedowania BELRIDGE dopiero kilka
miesięcy później, w czerwcu 1915. Sprawa odbiła się szerokim echem po obu stronach Atlantyku i miała poważne
reperkusje dyplomatyczne, gdyż atak ten był pierwszym atakiem niemieckiego okrętu podwodnego na statek neutralny
w czasie I wojny światowej. Często atak ten przypisuje się U 16 (tak czynią m.in. polscy autorzy), jednak większość
publikacji (m.in. Gibson & Prendergast 2003, naval-history.net) zapisuje go na konto U 8.
---------23 lutego U 8 operował w okolicach przylądka Beachy Head (rejon miasta Eastbourne), gdzie natknął się na kilka
statków. Około godziny 14.00 A. Stoß wystrzelił w ich kierunku w krótkich odstępach czasu trzy torpedy, z których jedna
chybiła, zaś pozostałe trafiły dwa parowce - BRANKSOME CHINE (spotyka się czasem błędną formę tej nazwy:
Branksome China) i OAKBY.
--------BRANKSOME CHINE (ex austro-węgierski ANNE, 2026 BRT; 88,1 x 13,2 x ? m; wod. 1899 w stoczni Craig
Taylor, Stockton), węglowiec należący do H.G. Harper & Company w Cardiff, eksploatowany przez Branksome Chine S.S.
Co. Ltd., zdążał akurat z ładunkiem z Grimsby do Portsmouth i znajdował się w chwili storpedowania w odległości
zaledwie 7-8 kabli od wybrzeża. Wbrew temu co można znaleźć w polskiej literaturze, statek nie zatonął "prawie
natychmiast". Z zeznań 18 uratowanych członków załogi, którzy wylądowali wieczorem tego samego dnia w Newhaven,
na uszkodzonym statku pozostał jego kapitan z jednym marynarzem. Mieli oni podjąć próbę osadzenia jednostki na
przybrzeżnej mieliźnie (pisał o tym nazajutrz The New York Times). Niestety, zamiar ich nie powiódł się i statek zatonął
w pozycji 50°40'57"N i 00°20'24"E (wrak spoczywa obecnie na głębokości 23-36 m).
--------Drugi storpedowany statek tego samego dnia statek, OAKBY (1976 BRT; 83,8 x 11,9 x 4,3 m; wod. 1897 w
stoczni Ropner & Son w Stockton), należący do Sir R. Ropner & Co. Ltd. (West Hartlepool), płynący pod balastem z
Londynu do Cardiff, zatonął w odległości około 4 mil na północny wschód od latarniowca Royal Sovereign. Tuż przed
wybuchem torpedy, starszy mechanik dostrzegł peryskop, lecz nie zdążył już wszcząć alarmu. Cała załoga statku zdołała
się uratować, dzięki temu, że w pobliżu znajdował się rybacki kuter GRATIA. Na jego pokładzie wszyscy cali i zdrowi
dotarli następnego dnia do Ramsgate. Tymczasem opuszczony statek wcale nie zamierzał od razu tonąć. Podjęto więc
próbę doholowania go do Dover, lecz rankiem 24 lutego zatonął w rejonie Folkestone. Wrak jego spoczywa obecnie na
głębokości 12,8-21 m.
|
--------A dzień 24 lutego był dniem jeszcze
większych sukcesów Alfreda Stoßa i jego załogi
- w ciągu trzech godzin zatopił trzy kolejne
brytyjskie statki. Były to: RIO PARANA,
WESTERN COAST i HARPALION.
--------RIO PARANA (ex PERSIANA; 4015 BRT;
105,16 x 14,6 x 5,91 m; wod. 1902 w stoczni
Irvine Shipbuilding & Drydock Co. Ltd. w West
Hartlepool), należący do Harper Petersen & Co
Ltd. w Londynie, zatonął w odległości 4 Mm na
południowy wschód od Beachy Head, gdy zdążał
z ładunkiem węgla z Dunston-on-Tyne na Elbę,
do Porto Firrajo. Załoga całkowicie zaskoczona
eksplozją, która spowodowała wielką wyrwę w
prawej burcie, podejrzewała, że jej statek
wpadł na minę (i taka też była pierwsza opinia
Lloyd's Agency). Wysłany na pomoc
torpedowiec podniósł z wody 31 rozbitków i
jeszcze tego samego dnia wyokrętował ich w
Newhaven. Wrak spoczywa w pozycji 50°
42'20''N i 00°26'52''E.
|
|
Niemiecka wojenna pocztówka propagandowa sławiaca sukcesy U 8.
-
|
| |
--------WESTERN COAST stał się najmniejszą ofiarą U 8, gdyż był to frachtowiec o pojemności zaledwie 1165 BRT
(76,3 x 11 x 4,5 m) . Zbudowany w 1913 roku w stoczni W. Harkess & Sons Ltd. w Middlesbrough, należał do Coast
Lines Ltd. w Liverpool. Torpeda przerwała jego rejs z Londynu do Liverpool. Zatonął w ciągu 2-3 minut. Nie znalazłem
informacji na temat losów załogi. Wrak spoczywa na głębokości 27-31 m, w pozycji 50°38'24''N i 00°23'28''E.
--------Ostatnią ofiarą polowania U 8 na brytyjskie statki był HARPALION (5867 BRT; 130,5 x 16,3 x ? m; wod. 1910 w
stoczni William Gray & Co. Ltd., West Hartlepool, Sunderland), własność J. Harrison & C. Ltd., płynący pod balastem z
Londynu do Newport News. Torpeda wystrzelona z U-Boota trafiła go w śródokręcie, gdy znajdował się w odległości 6,5
Mm na zachód od latarniowca Royal Sovereign. Wybuch spowodował śmierć trzech chińskich palaczy i poważnie ranił
dwóch następnych. Czterdziestu jeden pozostałych przy życiu członków załogi, w tym kapitan Pope, 25 lutego dotarło do
Newhaven. W tym samym czasie trwały próby uratowania ich statku. Wydawało się, że uwieńczone zostaną sukcesem,
gdy nieoczekiwanie 26 lutego zatonął podczas holowania do Londynu. Stało się to w odległości 40 mil od przylądka
d'Antifer. Wrak spoczywa na głębokości ok. 21 metrów, w pozycji 50°20'N i 00°23'E.
-
|
|
|
Fotografia wykonana z pokładu kontrtorpedowca HMS VIKING przedstawia ostatnie chwile tonącego U 8.
Widać także kontrotorpedowiec HMS MAORI oraz dwie szalupy ratujące rozbitków.
-
|
------25 lutego Alfred Stoß stanął przed kolejną szansą na powiększenie swojego
'dorobku' - w odległości około 10 mil zachodnio-północny zachód (WNW) od
Boulogne wpadł na statek szpitalny HMHS ST. ANDREW (2495 BRT, wod. 1908),
transportujący rannych żołnierzy z Francji do Wielkiej Brytanii. U 8 wynurzył się na
powierzchnię morza w odległości zaledwie 200 jardów od ST. ANDREW, płynącego
z prędkością 23 węzłów. Na widok U-Boota statek zwiększył prędkość do 25 węzłów
i zdołał bezpiecznie oddalić się. Według niektórych źródeł, U 8 mimo wszystko
jeszcze próbował ścigać go i w jego kierunku wystrzelił niecelną torpedę.
-------Ostatni atak się wprawdzie nie powiódł, ale i tak rajd U-Boota na Dover
Strait stał się ogromnym tryumfem niemieckich sił podwodnych. Dość powiedzieć,
że U 8 stał się rekordzistą pod względem zatopionego tonażu - 15 049 BRT, co
podówczas było najlepszym wynikiem w historii. Szczególnie imponująco wyglądała
celność strzałów Alfreda Stoßa - wystrzelił 6 torped, co wystarczyło, aby zniszczyć
5 statków w dwa dni. Wysoko oceniając wyczyn dowódcy U 8, należy jednak
pamiętać, że działał on w ramach przepisów deklaracji niemieckiej admiralicji z
dnia 4 lutego 1915 o morskim obszarze wojennym, która zezwalała na zatapianie
statków bez uprzedniego ostrzeżenia.
|
|
|
Informacja w The New York Times
o próbie ataku U 8 na statek szpitalny
HMHS ST. ANDREW.
|
|
| |
|
|
|
|
-------Brytyjczycy mieli wielką satysfakcję ze zniszczenia tak sprawnie dowodzonego i niebezpiecznego dla ich żeglugi U-
Boota jak U 8, lecz wkrótce jego sukcesy i tak zbladły wobec wyczynów innych niemieckich okrętów podwodnych . . .
|
| |
|
|
|
|
_______________________________________________________________________________________________________________________________________
BIBLIOGRAFIA:
British Vessels Lost at Sea 1914-18 and 1939-45. 1988. - Patrick Stephens, Wellingborough.
Gibson, R.H. & Prendergast, M. 2003 [1931]. The German Submarine War 1914-1918. Naval & Military Press in ass. with The Imperial War Museum.
Perepeczko, A. U-Booty pierwszej wojny światowej. 2000. - Wydawnictwo Lampart, Warszawa.
Tennent, A.J. 2006. British Merchant Ships Sunk by U-boats in the World War One. - Periscope Publishing Ltd., Penzance.
The New York Times. Rocznik 1915.
Williamson, G. 2002. U-boats of the Kaiser's Navy. - New Vanguard 50, Osprey Publishing Co., Oxford, UK.
|
| |
|
Opublikowano 4 sierpnia 2010 roku
Aktualizowano 25 czerwca 2015 roku
dr Piotr Mierzejewski
|
____________________________________________________________________
- Facta Nautica -
dr Piotr Mierzejewski
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
