ROBERT LEY - przyszywana siostrzyca GUSTLOFFA

|||- MARYNARKA WOJENNA - OKRĘTY - STATKI - WRAKI - MARYNARKA HANDLOWA -|||

- ROBERT LEY -
"Przyszywana siostrzyca" GUSTLOFFA
Wojciech M. Wachniewski

ROBERT LEY w Hamburgu w roku 1939.

Podczas swej krótkiej służby w tym charakterze pełnił rolę flagowca sporej floty KdF. Wbrew obiegowym
opiniom, ROBERT LEY wcale nie był jednostką siostrzaną słynnego WILHELMA GUSTLOFFA, będąc raczej
większym tonażowo rozwinięciem jego projektu.

    Statek pasażerski, nazwany imieniem Ministra Pracy Rzeszy (osoby żyjącej w chwili wodowania kadłuba!)
pomyślany był, jako kolejny po WILHELMIE GUSTLOFFIE 'czysty' niemiecki wycieczkowiec. Zbudowano go –
pod numerem 754 – w stoczni Howaldtswerke w Hamburgu na zlecenie Niemieckiego Frontu Pracy (DAF).
Statek był własnością DAF; od strony technicznej opiekowała się nim znana hamburska firma żeglugowa
HAPAG. To ostatnie oznaczało m. in. obsadzenie statku załogą i oficerami. Kierownictwo prac przy
wyposażaniu wnętrz elektromotorowca powierzono architektowi Woldemarowi Brinkmannowi.

     Statek został obliczony maksymalnie dla ok. 1800 osób (pasażerów i członków załogi).
Od starszego GUSTLOFFA LEY był większy tonażem i krótszy, miał inny napęd, więcej pokładów i bardziej
dopracowaną estetycznie sylwetę.

     Warto wspomnieć, że to nowatorski ROBERT LEY (a nie starszy WILHELM GUSTLOFF) trafił – jako
jedyny statek „Kadeefu” – na karty znakomitej w swoim czasie 'Architektury Okrętów' prof. W. J.
Urbanowicza, jako przykład wczesnego wycieczkowca.

     Wodowanie kadłuba odbyło się w dniu 29. marca 1938 roku w obecności Kanclerza Rzeszy. Matką
chrzestną jednostki została osiemnastoletnia podówczas Lieschen Kiesling, robotnica z jednego z lipskich
zakładów pracy. W nagrodę za wzorowe wypełnienie funkcji matki chrzestnej LEYA panna Kiesling została
później zaproszona do udziału w pierwszym rejsie WILHELMA GUSTLOFFA na Maderę.

Na mocy stosownej decyzji, podjętej w porozumieniu z Hamburg-Amerika-Linie, która zawiadywała drugim nowym statkiem
budowanym dla KdF – pierwszym jego kapitanem mianowany został Carl Heinrich Falkenbach. Urodzony w 1881 roku w Koblencji
(Nadrenia), dyplom pierwszego oficera zdobył w 1903, a kapitana w czerwcu 1905 roku. Podczas I wojny światowej zdobył Żelazne
Krzyże drugiej i pierwszej klasy oraz Krzyż Hanzeatów. Do KdF przeszedł z m/s MILWAUKEE spod znaku NDL, którym dowodził
w wielu rejsach. W 1935 roku dowodził małym parowcem OCEANA w kilku rejsach pod znakiem KdF na wody norweskie i na
Maderę. Uważany był za wspaniałego kapitana – władał m. in. angielskim, francuskim i szwedzkim.

Adlof Hitler na pokladzie statku ROBERT LEY. Za nim, w jasnym płaszczu, kroczy patron wycieczkowca, Robert Ley.
Fotografia: Heinrich Hoffmann.

     W dniu 24. marca 1939 roku nowy statek
przekazano oficjalnie do eksploatacji. Aż do wybuchu
II wojny światowej EM/S ROBERT LEY miał służyć
jako wycieczkowiec 'Kadeefu'.

     31. marca 1939 roku w Wilhelmshaven wizytę na
pokładzie ROBERTA LEYA złożył Kanclerz Rzeszy
A. Hitler w towarzystwie m. in. samego patrona
statku. W księdze pamiątkowej Kanclerz zapisał
m. in.:

   "Podróż na pokładzie statku KdF ROBERT LEY
pozostanie jednym z najmilszych wspomnień mojego
życia."

    W dniu 4 kwietnia 1939 roku ROBERT LEY,
powracając z Wilhelmshaven z Hitlerem na pokładzie,
zawinął do Hamburga. 'Führer' spędził na LEYU trzy
dni.

    W swój dziewiczy rejs na Teneryfę Robert Ley
wypłynął z Hamburga w dniu 18. kwietnia 1939 roku
pod dowództwem wspomnianego kapitana C.
Falkenbacha. Rejs trwał trzy tygodnie. W dziewiczej
podróży najnowszego 'pasażera' uczestniczyło ok.
1500 urlopowiczów z całego kraju oraz setka
dziennikarzy prasy i radia.

   24. kwietnia 1939 roku ROBERT LEY zawinął do
swego pierwszego portu poza granicami Rzeszy,

Funchal na Maderze. 26. kwietnia tegoż roku LEY zawinął – jako pierwszy statek KdF – do Santa Cruz de
Tenerife, osiągając najdalej na południe wysunięty punktswojej trasy. 30. kwietnia 1939 roku wycieczkowiec
wszedł do trzeciego portu, stolicy Portugalii Lizbony. We wszystkich odwiedzanych portach nowy statek i jego
pasażerów przyjmowano nadzwyczaj gościnnie. 7. maja 1939 roku EM/S Robert Ley powrócił do
macierzystego Hamburga.

W dniu 16. maja 1939 roku kapitanowie Falkenbach z Roberta Leya i Bertram z Wilhelma Gustloffa oraz
kierownictwo czterech innych dużych statków KdF otrzymali tajemniczy rozkaz wyokrętowania na czas do
31. maja całego personelu żeńskiego i części obsługi. 22. maja, w momencie przyjęcia na burty pilotów do
Brunsbüttelkoog, dowiedziano się więcej – kapitanowie mogli otworzyć listy, dostarczone im przez pilotów
w zalakowanych kopertach. Zawierały jednobrzmiący rozkaz: zawinąć do hiszpańskiego portu Vigo, przyjąć
na pokłady ochotników z 'Legionu Condor' i przywieźć ich z powrotem do Hamburga. Na redzie Vigo statki
znalazły się 24. maja 1939 roku ok. ósmej wieczorem czasu lokalnego. Okrętowanie oddziałów rozpoczęto
rankiem następnego dnia (25. maja 1939 r.) 26 maja zaokrętowano na Roberta Leya 1416 ochotników
'Condora'. Tego samego dnia statki KdF opuściły redę Vigo, obierając kurs do kraju. Ochotnicy osławionego
Legionu powracali w urlopowych nastrojach i atmosferze. 28 maja 1939 roku, w Zielone Świątki, flotylla
statków KdF znalazła się na wysokości latarniowca Borkum. Tu czekały na nią liczne okręty, które
następnego dnia (w poniedziałek 29. maja) wprowadziły powracające statki do Hamburga. Dwa największe
statki zamienionej nagle w zespół transportowców flotylli KdF – ROBERT LEY i WILHELM GUSTLOFF –
zacumowały obok siebie przy Überseebrücke. Przy akompaniamencie marszów, granych przez orkiestrę
wojskową, nastąpiło powitanie powracających lotników z krajem, po czym dowódca 'Legionu Condor' złożył
na nabrzeżu dowódcy Luftwaffe, Hermannowi Göringowi meldunek o powrocie korpusu ekspedycyjnego z
Hiszpanii.

   25. sierpnia 1939 roku, krótko przed wybuchem II wojny światowej, dawny wycieczkowiec ROBERT LEY
został przejęty przez Kriegsmarine i przebudowany w Hamburgu na statek szpitalny dla 534 rannych,
oznaczony, jako Lz (II) (lub 'Lazarettschiff B') z miejscem postoju w Gdyni (Gotenhafen). Już jednak 22.
listopada 1939 roku, wobec niewielkiego zapotrzebowania na miejsca szpitalne dla rannych, statek wycofano
ze służby szpitalnej i przystosowano do roli koszarowca dla 1. 'U-Boot-Lehrdivision' – najpierw w Neustadt,
a od lipca 1941 roku w Pillau (Piławie).

   Od końca lipca 1944 roku statek zatrudniono jako transportowiec dla rannych na Bałtyku. Od września
1944 dawny wycieczkowiec powrócił do roli pływających koszar, tym razem dla II oddziału 1. U-Boot-
Lehrdivision w Hamburgu-Finkenwerder. Po rozpoczęciu ofensywy zimowej Armii Czerwonej w styczniu
1945roku przydzielono ROBERTA LEYA do zespołu jednostek, mających ewakuować rannych żołnierzy i
cywilów z Prus Wschodnich w ramach tzw. Operacji 'Hannibal'. W przeciwieństwie do pechowego
GUSTLOFFA, LEY zdołał bezpiecznie dowieźć transportowanych cywilów i rannych ze wschodnich obszarów
walącej się w gruzy Wielkiej Rzeszy na Zachód.

   W dniu 9. marca 1945 roku ROBERT LEY znajdował się w porcie hamburskim. 24. marca brytyjskie
lotnictwo przypuściło atak z powietrza na miasto i port. Dawny wycieczkowiec otrzymał szereg trafień
bombami i kompletnie się wypalił. Do 10. maja statek został prowizorycznie naprawiony i przyznany
Związkowi Sowieckiemu, jako zdobycz wojenna. Wciąż pływający wrak byłego 'pasażera' pozostawał w
jednym z basenów portu aż do czerwca 1947 roku, następnie został odholowany do Wielkiej Brytanii.
W Inverkeithing – siedzibie znanej firmy Ward – pocięto go na złom.

Dzwon okrętowy wycieczkowca ROBERT LEY.

Wojciech M. Wachniewski
jest autorem innych artykułów, opublikowanych w FACTA NAUTICA:

- Złote lata pancerników -
- Ostatni polski transatlantyk. Turbinowiec STEFAN BATORY -
- Co mogło stać się ORŁEM? -
- Nadaję ci imię ... -
- Katastrofa TITANICA -
- KRONPRINZESSIN CECILIE -
- SMS BLÜCHER. Ostatnia bitwa "Marszałka Naprzód -
- O "QUEEN MARY" opowieść -

Opublikowano 6 czerwca 2021

____________________________________________________________________________________

Facta Nautica
dr Piotr Mierzejewski
od 2003