Holocaust. Ucieczka holenderskich Żydów na statku SS COTTICA.

Okręty podwodne

Statki i okręty

Statki towarowo-pasażerskie

Holandia

s.s. COTTICA
- Ucieczka holenderskich Żydów z Francji w 1942 r. - II wojna światowa -
dr Piotr Mierzejewski


	Statki i okręty

Facta Nautica: The Dutch cargo-passanger cargo vessel SS COTTICA.

Holenderski statek towarowo-pasażerski s.s. COTTICA.
Pojemność: 3989 BRT; nośność: 3905 DWT; prędkość: 12 węzłów; miejsca pasażerskie: 41 pierwszej klasy, 20 drugiej klasy, 16 trzeciej klasy;
napęd: 3-cylindrowa maszyna parowa o potrójnej ekspansji - 385 n.h.p., jedna śruba napędowa; wymiary: 100 x 14,4 x 6,4 m.

---------Towarowo-pasażerski parowiec COTTICA, zbudowany w roku 1927 w stoczni P. Smit Jnr w Rotterdamie, stanowił własność spółki żeglugowej
Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij (KNMSM) - także z Rotterdamu - znanej szerzej pod angielską nazwą Royal Netherlands Steamship
Co. Statek eksploatowano w latach 1927-1958, głównie na trasach łączących porty zachodnioeuropejskie z południowoamerykańskimi. Podczas drugiej wojny
światowej pływał na trasach łączących porty atlantyckich wybrzeży obu Ameryk. Kilkakrotnie wykorzystywano go do transportu ludzi. Jeden z epizodów
jego służby w owym okresie wiąże się z ratowaniem życia Żydów pochodzących z Holandii (i Belgii?). O wydarzeniu tym, mimo upływu kilkudziesięciu lat,
ciągle wiadomo niewiele.

--------W Holandii okupowanej przez Niemców od roku 1940
stale zwiększało się poczucie zagrożenia wśród ludności
żydowskiej. Dla wielu z nich najprostszym rozwiązaniem było
przeniesienie się do południowo-wschodniej części Francji,
która na mocy rozejmu w Compiègne (22.6.1940) pozostawała
w rękach rządu marszałka Pétaina. Sytuacja uchodźców
pogarszała się jednak i tam z miesiąca na miesiąc, gdyż rząd
Vichy - mimo braku niemieckich nacisków - prowadził jawnie
antyżydowską politykę, ograniczajacą prawa obywatelskie i
gospodarcze. Jako sygnał alarmowy dla Żydów w listopadzie
1942 roku odebrano wkroczenie wojsk niemieckich na nie
okupowane dotychczas tereny francuskie.

-------Latem 1942 roku holenderski rząd emigracyjny pytał
gubernatora i lokalne władze Gujany Holenderskiej (obecnie
Surinam) o możliwość przyjęcia 1000 żydowskich uchodźców.
Zapadła wówczas decyzja, że wpierw znajdzie się w Gujanie
odpowiednie tereny do zamieszkania i postawi domy, a potem
dopiero uchodźcy opuszczą Europę. Nieoczekiwane wejście
sił niemieckich zdezaktualizowało cały ten plan i trzeba było
niemal natychmiast opuszczać Francję.

The Dutch cargo-passanger vessel SS COTTICA.

Parowiec COTTICA na starej pocztówce.

-------O sukcesie ucieczki decydować miały duże środki finansowe, dobre kontakty zagraniczne, perfekcyjna organizacja i umiejętne utajnienie całej
operacji. Tego wszystkiego nie brakowało żydowskiej finansjerze z Holandii. Na przełomie listopada i grudnia roku 1942 niewielkie grupki uciekinierów
przedostały się skrycie przez granicę z Hiszpanią, a następnie przekroczyły granicę portugalską. Jeszcze w grudniu udało im się na dwóch statkach opuścić
kontynent europejski.

-------Pierwsza partia uchodźców, licząca 123 osoby, wypłynęła na pokładzie starego portugalskiego parowca NYASSA (8980 BRT, 9400 DWT), należącego
do lizbońskiej spółki żeglugowej Companhia Nacional de Navegação. Statek ten, zazwyczaj obsługujący połączenia między metropolią a koloniami
afrykańskimi, tym razem popłynął do Rio de Janeiro i Buenos Aires. Po drodze "zahaczył" o Gujanę Holenderską i w Paramaribo 24 grudnia 1942 roku
wysadził na ląd żydowskich pasażerów. Dziś wiadomo, że byli nimi wyłącznie handlarze diamentów z Antwerpii wraz z rodzinami.

-------Drugim statkiem uciekinierów stał się holenderski parowiec COTTICA. Wiadomości o udziale tej jednostki w przeprowadzonej akcji są nader
skromne. Wiadomo tylko, że do Paramaibo wszedł 5 stycznia 1943 r. idąc bezpośrednio z Jamajki. Z jego pokładu zeszło na ląd 55 uchodźców. Jest
wykluczone, aby to on właśnie zabrał Żydów bezpośrednio z Portugalii. 22 grudnia 1942 roku opuścił Guantanamo na Kubie i razem z siedmioma innymi
statkami tworzącymi pozbawiony eskorty konwój GK-718. Konwój ten dotarł do Key West na Florydzie 25 grudnia. Wynika z tego, że COTTICA od razu z
Florydy popłynął na Jamajkę i tam dopiero grupa uciekinierów weszła na jego pokład. Jakim statkiem dotarli na Jamajkę i kim byli ci Żydzi? Dostępne mi
źródła milczą na temat. Wydaje się najbardziej prawdopodobne, że tajemniczą grupę uchodźców stanowili ludzie finansowej elity Holandii, być może
stanowiący jedną grupę zawodową, jak na przykład bankierzy. Wiele również wskazuje na to, że podróż przez Atlantyk odbyli także na statku pod banderą
portugalską.

-------Nowoprzybyli do Surinamu Żydzi nie chcieli integrować się z diasporą żyjącą tam już od końca XVIII wieku. Nie związali się z miejscową gminą
żydowską głównie dlatego, że ze względów bezpieczeństwa nie ujawniali swoich nazwisk. Przez kilka miesięcy mieszkali w budynku, w którym mieściła się
kiedyś chińska organizacja, a w połowie roku 1943 przenieśli się do zbudowanego specjalnie dla nich niewielkiego osiedla domków jednorodzinnych. Powstało
ono w Paramaibo na terenach dawnego cmentarza Jacobus Rust. Dla małej grupki dzieci postawiono niewielki budynek szkolny, tak aby nie musiały
kontaktować się z nikim obcym. Po wojnie wszyscy kolejno opuścili gościnny kraj, zabierając ze sobą swoje tajemnice. Ale czy na zawsze?