FRANEK ZUBRZYCKI - polski kuter szkolno-rybacki

Statki szkolne

POLSKA - PRL

FRANEK ZUBRZYCKI
Dawna jednostka Kriegsmarine jako polski kuter szkolno-rybacki
Piotr Mierzejewski

Statek szkolno-rybacki FRANCISZEK ZUBRZYCKI w maju 1959 roku, tuż po wejściu do służby
w Zasadniczej Szkole Rybołówstwa Morskiego w Darłowie.
Fotografia: Jerzy Uklejewski.
-

Pod banderą Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej pływały trzy statki, noszące imię Franciszka Zubrzyckiego (pseudonim "Mały Franek"),
dowódcy pierwszego oddziału partyzanckiego Gwardii Ludowej, ikony polskiego lewicowego Podziemia w latach II wojny światowej.
Imienem Franciszka Zubrzyckiego nazwano także Centrum Szkolenia Specjalistów Marynarki Wojennej w Ustce.

--------Piewszym w historii statkiem noszącym nazwisko Franciszka Zubrzyckiego, na którym podniesiono biało-czerwoną
banderę, był FRANEK ZUBRZYCKI, poniemiecki kuter wojennej budowy typu KFK czyli Kriegsfischkutter. Statek ten,
według artykułu w polskiej edycji Wikipedii (http://pl.wikipedia.org/wiki/Zespół_Szkół_Morskich_w_Darłowie, dostęp z
12.2.2015) został zbudowany "w świnoujskiej stoczni Ernst Burmester Schiffswerft KG i prawdopodobnie ukończony 31
stycznia 1943 roku jako KFK 164 (lecz nie można do końca wykluczyć, że jest to inny okręt: KFK 506), wkrótce po
ukończeniu wszedł do służby w Kriegsmarine jako pomocniczy trałowiec M 3118. W 1944 roku został przeklasyfikowany
na pomocniczy ścigacz okrętów podwodnych i zmieniono mu nazwę na UJ 320.” Nie podejmę się weryfikacji tej opinii, a
zainteresowanych dyskusją o wojennych dziejach jednostki, kieruję od razu na Forum Okrętów Wojennych - jest tam cały
wachlarz opinii, wyrażanych z niekłamanym zaangażowaniem ...
-

--------Przyjęło się uważać, że kuter ten zakończył służbę w
Kriegsmarine 13 marca 1945 roku, tonąc w świnoujskim
porcie podczas wielkiego nalotu dokonanego przez 8. Flotę
Powietrzną Stanów Zjednoczonych. Tamtego tragicznego
dnia w wyniku bombardowania śmierć mialo ponieść około
20 tysięcy ludzi.

--------Wrak jednostki podniesiono z dna w 1946 roku i po
prowizorycznym połataniu w Świnoujsciu przekazano do
użytku rybakowi Józefowi Lipskiemu jako ŚWI 51. W 1947
roku kuter przeszedł do Stoczni Gdańskiej, gdzie
ostatecznie ukończono jego remont. Otrzymał wówczas
oznaczenie GDY 76. M. Sokołowska w "Encyklopedii Gdyni"

Sylwetka FRANKA ZUBRZYCKIEGO według Stefana Kolickiego.
-

wzmiankuje na stronie 296: "Z pozyskanych wówczas części zmontowano sposobem gospodarczym co najmniej dwa
kutry dla armatorów prywatnych (GDY 16 i GDY 76)".
-

--------Utrapieniem dla władz powojennej Polski stały się ucieczki jej obywateli na Zachód drogą morską. Niewąpliwie
najsłynniejszą z nich jest umknięcie wicepremiera Stanisława Mikołajczyka do Londynu na pokładzie statku BALTAVIA.
Jak po latach ujawniono, w okresie od stycznia 1948 do marca 1949 roku aż 22 kutry rybackie przedostały się do
Szwecji, przewożąc prawie setkę uciekinierów. Wśród tych jednostek znalazł się także GDY 76, który dotarł z Gdyni na
przeciwległy brzeg Bałtyku 8 stycznia 1949 r. Jego klkuosobowa załoga zwróciła się do władz szwedzkich o azyl, zaś GDY
76 uległ internowaniu. Korowody prawne związane z odzyskaniem statku przez stronę polską trwały miesiącami.

--------GDY 76 powrócił wreszcie do Józefa Lipskiego i przez pewien czas stanowił jeszcze jego własność. Później, od
roku 1952, wchodził w skład flotylli PPiUR "Arka" z Gdyni, a od 1954 pływał jako DAR 60, należąc do darłowskiego PPiUR
"Kuter". O dalszych losach kutra zadecydowal wreszcie Mieczysław Popiel, minister żeglugi w latach 1950-1956, wydając
zarządzenie o przekazaniu jednostki Zasadniczej Szkole Rybołówstwa Morskiego w Darłowie. DAR 60 przeszedł wówczas
w Gdyńskiej Stoczni Gdańskiej niezbędną przebudowę (lata 1954-1955), przystosowującą go do zadań szkoleniowych.

--------5 maja 1955 roku DAR 60 wszedł do służby w ZSRM w Darłowie, zaś 8 maja
tego samego roku, w dziesiątą rocznicę zwycięstwa nad Niemcami, uroczyście
nadano mu imię FRANEK ZUBRZYCKI. W 1959 r. otrzymał nowe oznaczenie - DAR
102. W połowie lat 60. oddano go do kasacji, a rolę jego przejął i pełni do dziś
FRANEK ZUBRZYCKI II (DAR 205), do 1963 roku lugrotrawler PELIKAN.

Franciszek Zubrzycki, Gwardia Ludowa, PPR

INFORMACJE TECHNICZNE

Kadłub o konstrukcji kompozycyjnej - wręgi stalowe, poszycie burt dębowe.
Jeden pokład.

Pojemność - 82 BRT i 17 NRT; nośność - ? DWT
Długość - 23,7 m; długość rej. - 23,5 m; szerokość - 6,4 m; zanurzenie - 3,1 m.

Napęd - jeden silnik 4-cylindrowy SD EKM o mocy 180 KM; jedna śruba;
ożaglowanie typu kecz o powierzchni 50 m2.

Prędkość - 8,5 węzłów.

Załoga: 8 ludzi + 16 uczniów.

___________________________

BIBLIOGRAFIA SELEKTYWNA

Miciński, J. & Kolicki, S. 1962. Pod biało-czerwoną banderą. - Wydawnictwo Morskie, Gdynia.
Pomyślnej nauki. 19955. - MORZE, nr 9/1955.
Sokołowska, M. 2006. Encyklopedia Gdyni. - Verbi Causa, t. I.
Zespól Szkół Morskich w Darłowie. - http://pl.wikipedia.org./wiki/Zespół_Szkół_Morskich_w_Darłowie. Dostęp z 12.3.2015.

Ilustracja z książki "Polska - moja Ojczyzna"
Praca zbiorowa, red. J. Maciszewski,
Warszawa, 1976, Wiedza Powszechna.

Polskie statki o nazwach upamiętniejących postać Franciszka Zubrzyckiego
-

FRANEK ZUBRZYCKI | FRANEK ZUBRZYCKI II | FRANCISZEK ZUBRZYCKI
-

Opublikowano:17 marca 2015

_________________________________
Facta Nautica
dr Piotr Mierzejewski